تبلیغات
گروه آموزشی طراحی دوخت استان کهگیلویه و بویراحمد - نقوش سنتی چیست

نقوش سنتی چیست

نویسنده :فریبا حیدری
تاریخ:سه شنبه 5 بهمن 1395-10:42 ق.ظ


آدمی به واسطه نگاره ها وشکلهای آرایه ای ، دریافت درونی خویش را از جهان نمودار می سازد . از این رو هر نقش و نگاری برای بیان مقصودی درونی یا عاملی برای ارتباط با خلق کننده اثر پیرامون خود است ، این نگاره ها برای ذهن خیال پرور ایرانی مبنایی برای رشد و شکوفایی استعداد هنری ایشان گردید .

هنرمند ایرانی و سازنده اثر در کار خود از طبیعت الهام گرفته و هیچ گاه دست به تقلید از آنها نزده است . بر این اساس تنوع نقوش سنتی را می توان به ترتیب زیر تقسیم نمود .

1-نقوش اسلیمی

 الف : نقوش شکسته ب: نقوش گردان  

2-نقوش ختایی

نقوش سنتی در ادوار ابتدایی

هنرمندان و طراحان کهن در ابتدا به کشیدن نقشهای هندسی بر روی اشیاء اقدام نموده اند و سپس به ترسیم خطوط مختلف و ترکیب آنها با یکدیگر مبادرت کرده اند و برای طراحی آثار پیچیده تر ، نقوش و طرحهای طبیعی را بسط و گسترش داده اند . طرحهای اولیه در ابتدا بازتابی از فعالیتهای کشاورزی و سبک زندگی اولیه فلات ایران بوده ، طرحهایی از کوه و دریا و گیاهان که این نقوش را بیشتر بر روی ظروف سفالین اجرا می کرده اند ، از دیگر نقوش می توان به طرحهای هندسی و حیوانی خورشید ، نقوش شکارگری ، گل هشت پر اشاره کرد که در مناطقی از شوش ، جلگه مرکزی ایران ، منطقه کاشان سیلک ، خوروین ، لرستان و زیویه و ...بدست آمده است که اکثرا بر روی ظروف و اشیاء تزئینی نقش بسته اند . طرحها اغلب با رنگ سیاه اجرا شده ، بسیاری از آثاری که بدست آمده نیز از جنس طلا ونقره است . بنابراین ویژگیهای نقوش در آثار تمدنهای اولیه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1-کاربرد نقوش گیاهی نسبت به نقوش انسانی و حیوانی محدودتر است

2-نقوش گیاهی در وسطش و فضاهای اصلی آثار کمتر بکار رفته است

3-نقوش گیاهی بیشترین کاربرد را در حواشی و نوارهای تزئینی دارد

4-روش استفاده بصورت تکرار و قرینه سازی است

5-در نقوش گیاهی تنوعی دیده نمی شود

6-نقوشی ساده هندسی از زندگی کشاورزی و دامپروری مانند زمین و کوه و ....... تاثیر گرفته است.

هنرمندان و طراحان کهن در ابتدا به کشیدن نقشهای هندسی بر روی اشیاء اقدام نموده اند و سپس به ترسیم خطوط مختلف و ترکیب آنها با یکدیگر مبادرت کرده اند و برای طراحی آثار پیچیده تر ، نقوش و طرحهای طبیعی را بسط و گسترش داده اند . طرحهای اولیه در ابتدا بازتابی از فعالیتهای کشاورزی و سبک زندگی اولیه فلات ایران بوده ، طرحهایی از کوه و دریا و گیاهان که این نقوش را بیشتر بر روی ظروف سفالین اجرا می کرده اند ، از دیگر نقوش می توان به طرحهای هندسی و حیوانی خورشید ، نقوش شکارگری ، گل هشت پر اشاره کرد که در مناطقی از شوش ، جلگه مرکزی ایران ، منطقه کاشان سیلک ، خوروین ، لرستان و زیویه و ...بدست آمده است که اکثرا بر روی ظروف و اشیاء تزئینی نقش بسته اند

نقوش سنتی در دوره هخامنشی

از نظر سیر تاریخی و تحول هنر دوره هخامنشی مجموعه ای از هنر مادی ، آشوری ، بابلی و اوراتوئی ، یونانی و ایلامی است و هخامنشیان بعلت تسلط بر همه این سرزمینها هنر آنها را در اختیارگرفته اند . تخت جمشید گنجینه بزرگ هخامنشی است .

ویژگیهای عمده نقوش دوره هخامنشی موارد زیر است :

1-استفاده از نقوش انسانی ، حیوانی ، گیاهی

2-تقسیم بندی قالب و طراحی حاشیه و متن

3-نقوش گیاهی رایج شامل درخت سرو ، گل پر و نیلوفر آبی

4-استفاده از شیوه های انتقال ، قرینه سازی انعکاسی در تکثیر نقوش

5-محدود بودن نقوش گیاهی

6- ظرافت و دقت در اجرای اثر

آشنایی با سوابق تاریخی نقوش سنتی

نقوش سنتی در دوره اشکانی و ساسانی

هنر اشکانی تحت تاثیر هنر یونانی بوده و از این دوره بیشترین آثار بدست آمده ، شامل نقاشی دیواری حجاری و گچبریهایی از نقوش هندسی ، گیاهی و انسانی است . نقوش هندسی و گیاهی بیشترین جنبه تزئینی دارد و با شیوه تکرار و با قرینه انعکاسی اجرا شده است . نقوش دوره ساسانی برگرفته از نقوش و آثار دوره هخامنشی است و ویژگیهای نقوش این دوران عبارتند از :

1-نقوش گیاهی پرکننده فضاهای خالی و میانی نقوش انسانی و حیوانی

2-تنوع اندکی در نقوش گیاهی دیده می شود

3-از نقوش گیاهی در حواشی طرحها استفاده می شود

4-شیوه تکرار و قرینه سازی در نقوش گیاهی کاربرد دارد

5-نقوش گیاهی قوس دار و دورانی کاربرد دارد

 نقوش سنتی در دوره سلجوقی

دوره اسلامی ظهور اسلام و گسترش آن در سرزمینهای اسلامی موجب انقراض سلسله ساسانی و جایگزینی این اسلام بجای دین زرتشتی گردید که عمیقاً بر همه شئونات ایرانیان مخصوصا هنر آنها تأثیر گذاشت . از ویژگیهای نقوش و طرحهای دوره اسلامی از ابتدا تا پایان دوره سلجوقی عبارتند از :

1-کاربرد وسیع طراحی خطوط کوفی متنوع و ترکیب خطوط کوفی با نقوش اسلیمی و طراحی خطوط متنوع کوفی بر اساس نقش مایه ای اسلیمی

2-فشردگی و پیچیدگی طرحها

3-تزئین فضای خالی نقوش اسلیمی یا نقوش هندسی

4-ابتکار در ترکیب نقوش و کاربرد متنوع آنها در زمینه های قاب ، ستاره ، چلپیا ، حاشیه ، متن

5-ترکیب خط ، نقوش انسانی ، حیوانی ، اسلیمی و هندسی با یکدیگر در تزئین آثار و اشیای کاربردی

6-تأثیر مضامین ادبی و مفاهیم مذهبی در تزئین آثار

7-بکارگیری نقوش در اشکال دایره ای

8-کاربرد نقوش اسلیمی با قوسهای کوتاه و فشرده

نقوش سنتی در دوران ایلخانی و تیموری

در دوره صفویه اوج استفاده از نقوش در هنر فرش و پارچه و فلزات و طراحی و تزئینات در آثار به نهایت دقت و ظرافت خود می رسد و نقوش اسلیمی و ختایی نه تنها در کتاب آرایی بلکه روی گنبدها نیز با همان ظرافت و تناسب ولی در ابعاد بزرگتر اجرا می شود

دوران بعد از سلجوقی ، دوره مغول و ایلخانی و تیموری می باشد که ویژگیهای طراحی نقوش سنتی در این دوران شامل موارد زیر است :

1-استفاده از نقوش گیاهی ( ختایی ) در طراحی نقوش و آثار هنری

2-استفاده از ابرچینی و نقوش حیوانی عجیب مانند اژدها و سیمرغ

3-تقسیم زمینه کار به حاشیه و متن و طراحی داخل متن با لچک و ترنج

4-طراحی و اجرای نقوش هندسی و گره ها در ابعاد بزرگ و استفاده از نقوش اسلیمی و ختایی در فضاهای میان نقوش هندسی

5-جدا شدن نقوش از خط یافتن استقلال و هویت خاص خود

6-ایجاد نظم و برقراری اصول دقیق در طراحی اسلیمی و ختایی

7-ترکیب مصالح متنوع معماری در تزئینات مانند کاشی و آجر

8-طراحی ساقه های اسلیمی و ختایی با قوسهای بلند

9-کاربرد نقوش اسلیمی و ختایی در کتاب آرایی

نقوش سنتی در دوره صفوی

در دوره صفویه اوج استفاده از نقوش در هنر فرش و پارچه و فلزات و طراحی و تزئینات در آثار به نهایت دقت و ظرافت خود می رسد و نقوش اسلیمی و ختایی نه تنها در کتاب آرایی بلکه روی گنبدها نیز با همان ظرافت و تناسب ولی در ابعاد بزرگتر اجرا می شود .ویژگیهای نقوش سنتی دوره صفویه عبارتند از :

1-بزرگی قوسهای اسلیمی و ختایی در عین ظرافت و رعایت تناسبات

2-ترکیب اسلیمی و ختایی در یکدیگر

3-کاسته شدن از فشردگی قوسها و روانی طرحهاسیرتحول وتطور نقوش:
-1 تحول زمانی:
دراین نوع تحول نقش مایه به وجود آمده در یك مكان در دوره های مختلف تاریخی از گذشته
تاحال دچار دگرگونی می شود، مثل نیلوفر آبی (لوتوس) كه از دوره ی هخامنشیان وجود داشته
و تا به امزوز تغییراتی داشته است. و امروزه از آن به عنوان گل شاه عباسی یاد می شود.
-2 تحول مكانی:
در این نوع تحول نقش مایه به وجود آمده از منطقه ای به منطقه ای دیگر انتقال یافته و تغییر می
كند. مثل نقوش به كار رفته در ستون های دوره اشكانی(یونان) كه در دوره ساسانی مورد استفاده
قرارا گرفتند.
انواع نقوش به كار رفته در هنر ایران:
-1 نقوش حیوانی: شیر، بز كوهی، مار، عقاب،آهو و... نقوش حیوانی از قدیمی ترین نقوش مورد
استفاده بشر بوده اند. این نقوش معمولا در ارتباط با مفاهیم و نماد های مختلفی استفاده و به كار
گرفته شده است.
-2 نقوش انسانی: كه بیشتر در حالت شكار، مراسم آیینی مثل دعا كردن، قربانی كردن، رقص،كار
و... ترسیم شده اند. نقوش انسانی نیز پا به پای نقوش حیوانی در آثار هنری بشر در وضعیت ها
وحالت های مختلف بكار رفته اند.
-3 نقوش گیاهی: اسلیمی ها، خطایی ها، بته، لوتوس، انار، گیاه هوم (هومه)، درخت زندگی و
سرو . نقوش گیاهی بعد از نقوش حیوانی و انسانی كاربرد زیادی در آثار هنری به خود اختصاص
داده اند به طوری كه امروزه در هنرهای سنتی ایران بیشترین نقوش به كار رفته مربوط به آنها می
باشد.
-4 نقوش اساطیری: دیو، سیمرغ، اژده ها... اساطیركهن ترین خاستگاه (محل تولد) نقوش نمادین
۲
هستند (رفتارهای نمادین،جایگاه های نمادین واشیای نمادین)
-5 نقوش هندسی: نقوش هندسی نقوشی هستند كه از تركیب فرم های هندسی اولیه به دست می
آیند بدون آنكه در طبیعت وجود داشته باشند. مثل انواع گره چینی ها كه در آثار هنری ایران از
جمله آیینه كاری به كار رفته است.
-6 نقوش اشیاء: در نقش مایه های سنتی از اشیاء مختلف نیز به عنوان نقش استفاده شده است كه
گاها نمادین وگاهی نیز صرفا عملكرد زیبا شناسانه دارند. مثل نقش شانه ،گلاب پاش، تفنگ و...
-7 نقوش ملهم (الهام گرفته شده) از سایر پدیده های طبیعی: در این گروه از نقوش سایر پدیده
های طبیعی قرار می گیرند، كه كاربرد بسیار نیز دارند مثل امواج دریا، ابر، خورشید، باران و ...
نقطه مشترك همه ی نقوش یاد شده انتزاعی بودن آنهاست لازم به ذكر است كه تنها نقوش
هندسی هستند كه ذاتا انتزاعی هستند.
زمینه های ایجاد نقوش:
-1 طبیعت پیرامونی: طبیعت به عنوان عامل اصلی ایجاد نقش همواره در همه دوران ها اولین
الگوی هنرمندان بوده است.
-2 باورها، عقاید، افكار و تخیلات: در بسیاری از موارد افكار وعقاید انسانها نیز در ایجاد نقش
تاثیرگذار بوده اند مثل نقوش تركیبی و تلفیقی دوره ی هخامنشیان.
-3 دین: از عصر هخامنشیان ارزش های دینی به تكامل هنر ایرانی كمك كردند. به بیان دیگر می
توان گفت مفاهیم دینی توجیح گر اصول زیبا شناختی بوده اند.
-4 سیاست: میهن پرستی و وفاداری در هنر ایران همواره مطرح بوده است. در گذشته در شخص
شاه نشان داده می شده در واقع شاه به عنوان نقش اصلی و نمادین در كانون نقوش قرار گرفته
است.
-5 زبان و ادبیات: ادبیات حماسی و عرفانی كه در برگیرنده سنت های مردمی هستند نیز به عنوان
درون مایه و موضوع بسیاری از آثار هنری در ایجاد نقوش تاثیر گذار بوده است همچون شاهنامه،
داستان های نظامی و ...
محدودیت های ایجاد نقش
-1 محدودیت های اعتقادی (باورها) و دین: محدودیت هایی كه برخی از احكام دینی با توجه به
۳
هنجارهای جامعه اتخاذ می كنند باعث می شود كه برخی از نقوش ترسیم نشوند از جمله
ممنوعیت ترسیم نقوش انسانی برهنه
-2 محدودیت های تكنیكی: گاهی اوقات تكنیك های مختلف با توجه به نوع مواد بكار رفته
توانایی ایجاد یك نقش را به هنرمند نمی دهند و هنرمند مجبور است تكنیك خود را تغییر دهد.
-3 محدودیت عدم توانمندی های فردی: گاهی هنرمند نقشی را ایجاد نموده است اما به دلیل
نداشتن تجربه كافی در اجرا نمی تواند طرح خود را با كیفیت مطلوب ارائه كند.
قالبهای مختلف ارائه اثر:
-1 طبیعت پردازانه: (شبیه به دوربین عكاسی عمل كردن) مثل هنر یونان باستان
-2 نیمه انتزاعی: ساده كردن طبیعت به گونه ای كه قابل باز شناسی باشد.
-3 انتزاعی كامل: ساده كردن طبیعت به گونه ای كه دیگر قابل شناسایی نباشد..
كاركرد های نقوش:
-1 كاركردهای نمادین
-2 كاركرد های زیبا شناختی هنرمند
هر اثر هنری از سه بخش مختلف تشكیل شده است:
-1 فرم
-2 رنگ
-3 معنا ومفهوم، محتوی، موضوع
-1 فرم قابلیت اندازه گیری دارد و در همه ی آثار هنری وجود خواهد داشت. هر چند در برخی از
مكتب های حس گرا به آن توجه كمتری می شود.
-2 رنگ همواره در یك اثر وجود دارد كه پایه های حسی اثر را قوی تر می كند.
-3 همه ی آثار هنری دو جزء فرم و رنگ را همواره در خود دارند اما در نهایت یك اثر هنری می
تواند با یا بدون داشتن موضوع اجرا شود.
نقوش مهم به كار رفته در آثار به دست آمده قبل از هخامنشیان:
-1 نقوش ساخته شده با استفاده از خطوط و سطوح ساده هندسی
-2 خطوط مواج یا شكسته كه اولین نشانه آب و دومی نشانه كوه بوده است.
٤
-3 نقوش شطرنجی:كه بیشتر در قالب مربع و نماد زمین بوده است.
-4 نقوش مثلث های شطرنجی:كه نماد كوه بوده است.
-5 دایره یا چلیپا: نماد خورشید.
-6 مار: مظهر آبهای زیر زمینی
-7 بز كوهی، روباه، پرنده و نقوش گیاهی و...
به طوركلی نقوش اولیه كاملا انتزاعی و با داشتن حداقل فرم و رنگ به اجرا درآمده اند.
مهم ترین ویژگی های نقوش دوره هخامنشی
در این دوره نقوش به گروه های زیر تقسیم می شوند.
-1 نقوش انسانی: كه به صورت انسان نوعی (نمادین و سمبلیك) به اجرا در آمده اند. این نقوش
در حالتی رسمی و در قالبی خشك حجاری شده اند. برخی از نقوش نیز كه مربوط به اشخاص
مهم به ویژه شاه می باشد بزرگتر و البته اندكی طبیعی تر اجرا شده اند.
-2 نقوش حیوانی: مهم ترین نقوش حیوانی به كار رفته در آثار هخامنشی مربوط به شیر، گاو،
بزكوهی، اسب وآهو می باشد كه در این بین سه نقش اول كاربرد بیشتری داشته اند.
-3 نقوش گیاهی: مهم ترین نقوش گیاهی عبارتند ازگیاه هوم (هومه) كه یكی از گیاهان مقدس
این دوره به شمار می رود، نیلوفر آبی یا لوتوس كه هم به صورت نیمرخ و هم به صورت تمام رخ
در بسیاری از مكان ها از جمله پایه ستون ها و در حاشیه قاب ها به كار رفته است، درخت سرو و
شكل انار
-4 نقوش تلفیقی یا تركیبی: كه در اصطلاح به آنها گریفین گفته می شود كه این نقوش به دو
گروه تقسیم می شوند:
-1 تركیبات حیوان- حیوان: مثل شیر دال ها یا تركیب شیر، عقاب و گاو با هم
-2 تركیبات انسان- حیوان: مثل ورودی دروازه ملل در تخت جمشید كه موجودی با سر انسان،
بدن گاو و بال عقاب ترسیم شده است.
به طور كلی نقوش دوره هخامنشی به صورت نمادین (ساده شده از طبیعت) و با توجه به جزئیات
اجرا شده اند. مجموع این نقوش حالت داستانی یا روایت گری ندارند. به جزء نقش برجسته
موجود در بیستون كرمانشاه كه روایتی داستانی را به تصویر كشیده است.
٥
از مهم ترین ویژگی های فنی نقوش هخامنشی استفاده از تقارن درآثار می باشد. كه در قالب
حجاری، فلز كاری وگاها از لعاب های رنگی به دست آمده است.
نقوش به كار رفته در دوره اشكانی
دوره اشكانی مصادف با حضور یونانیان در ایران می باشد كه به توسعه فرهنگ و هنرهای خود
پرداختند. به طور كلی هنر یونانیان در قالب كپی برداری از طبیعت صورت گرفته است. به بیان
دیگر آنها به باز نمایی تصاویر طبیعی می پرداختند، كه از نمونه های به دست آمده قابل مشاهده
است. مهم ترین آثار به جای مانده از آنها در شهر هترا (الحضرا) در عراق می باشد. هم چنین
بقایای كوه خواجه در سیستان نیز مربوط به این دوره است. كه در آنها از نقوش انسانی، حیوانی و
هندسی استفاده شده است.
ویژگی های نقش های باقی مانده در كوه خواجه
-1 استفاده از رنگهای تخت بدون سایه روشن
-2 استفاده از خطوط دور گیری یا خطوط محیطی در اطراف فرم ها
-3 عدم استفاده از عمق نمایی یا پرسپكتیو
مهم ترین قالب های ارائه آثار دوره اشكانی عبارتند از: نقاشی، پیكره سازی و پیكر تراشی
ویژگی های نقوش دوره ساسانی
در این دوره كه روایتگری مورد توجه هنرمندان قرار می گیرد استفاده از موضوعات شكار، تاج
گذاری شاه و به تصویر كشیدن صحنه های جنگ و پیروزی با تاكیدی صریح ومنظم مورد توجه
قرار می گیرد. این آثار دارای وضعیت های طبیعی تر و ملموس تر نسبت به دوره هخامنشی دارند
در واقع نمادگرای در این آثار كاهش یافته و در مقابل واقع گرایی افزایش یافته است، كه در
قالب های نقش برجسته، نقاشی دیواری، موزاییك وگچ بری ارائه شده است.
مهم ترین نقوش به كار رفته در این دوره عبارتند از:
-1 نقوش انسانی، گیاهی، حیوانی : مثل نقوش درخت زندگی، شیر و بز كوهی
لازم به ذكر است كه نقوش گیاهی به صورت نیمه انتزاعی ارائه شده اندكه بعدها اساس نقوش
گیاهی دوره اسلامی را تشكیل می دهند.
-2 نقوش رمزی: كه بیشتر به صورت تركیب چند فرم هندسی ساده شده در كنار یكدیگر به كار
٦
رفته اند و تا كنون رمز گشایی نشده اند.
آثار مانی: مانی از نقاشان دوره ساسانی است كه خود را به عنوان پیامبر معرفی می كند و معجزه
خود را نقاشی می داند. در كتاب جای مانده از او به نام ارژنگ كه در تورفان چین یافت شده
است تعدادی از صفحات بدست آمده است كه دارای ویژگی های زیر می باشد.
-1 دارای طرح ها و نقش های تند و صریح
-2 استفاده از خطوط یكدست در كناره فرم ها و نقش ها
-3 استفاده از رنگ های سبز، قرمز و ارغوانی در زمینه های آبی فیروزه ای
-4 به كارگیری طلا و نقره برای درخشندگی بیشتر
-5 استفاده از رنگ زرد كه نماد نور بی وزنی سلطنت جاوید و معرفت است
-6 عدم استفاده از بعد نمایی یا پرسپكتیو
-7 استفاده از نقوش انتزاعی و ساده شده
دوره صدر اسلام
این دوره كه از قرن اول هجری شروع می شود تا قرن پنجم هجری را در بر می گیرد. در این
دوره حكومت واحدی در ایران وجود ندارد و حكومت های محلی همچون خوارزمشاهیان،
سامانیان، آل بویه و ... در قسمت های مختلف ایران حكومت می كنند، اما مهم ترین آثار به دست
آمده از این دوره مربوط به طبرستان (مازندران)، جرجان (گرگان) و نیشابور است.
مهم ترین نقوش دوره صدر اسلام
از مجموعه آثار به دست آمده كه شامل سفالینه ها و نقاشی های مكتب بغداد (عباسی) می باشد
سه گروه نقش قابل شناسایی است.
-1 نقوش گیاهی
-2 نقوش حیوانی كه بیشتر پرندگان هستند.
-3 نقوش انسانی
-4 نقوش خطوط نوشتاری (خط كوفی)
هنر اسلامی
به طور كلی مهم ترین نقوش به كار رفته در هنر اسلامی به چهار گروه تقسیم می شوند:
۷
-1 نقوش ایجاد شده به وسیله خط و خوشنویسی
-2 نقوش هندسی
-3 سایر نقوش(اشیاء،حیوانی،انسانی و...)
-4 نقوش گردان(اسلیمی وخطایی ها)
-1 نقوش ایجاد شده به وسیله خط و خوشنویسی: با توجه به اینكه معجزه پیامبر گرامی اسلام
(ص) در قالب كتاب آسمانی قرآن ارائه شده بود. لذا استفاده از آیات آن و هم چنین احادیث
ائمه (ع) سبب شد خطوط اولیه اسلامی ابداع شود و در طول زمان تا به امروز بسیار تنوع و تكثیر
یابند. امروزه این خطوط از نظر هنری به دو دسته تقسیم می شوند:
الف) خطوط قابل خوانش كه علاوه بر زیبایی ظاهری می توان آنها را مطالعه كرد.
ب) خطوط قدیمی و منسوخ شده كه امروزه قابلیت خوانش ندارند اما از نظر زیبایی شناسی بسیار
قابل توجه اند. مثل انواع خطوط كوفی
-2 نقوش هندسی:
این نقوش به دوگروه عمده تقسیم می شوند:
الف) نقوش ساده هندسی (نقوش ملهم از طبیعت): كه با الهام و استفاده از طبیعت به دست می
آیند. هنرمند آنها را از طبیعت انتخاب كرده و ساده نموده است و در اثر هنری خود به كار گرفته.
برای ترسیم این گروه از نقوش قاعده و قانون مشخصی وجود ندارد و هنرمند با استفاده از ذوق و
سلیقه شخصی خود آنها را خلق نموده است.
ب) نقوش گره های هندسی(گره چینی): گره ها دسته دیگری از نقوش هندسی هستندكه با
استفاده از روش های هندسی ترسیمی به وجود می آیند. و برای ترسیم هر یك از آنها روش های
خاص و ویژه ای وجود دارد. هیچگونه محدودیتی برای ترسیم این گروه از نقوش هندسی وجود
ندارد به همین دلیل آنها بی نهایت قابل نوآوری و ابداع می باشد.
-3 در مجموعه هنرهای اسلامی با توجه به باورها و عقاید اسلامی- ایرانی از همه نقوش استفاده
شده است. از جمله نقوش حیوانی، انسانی و گیاهی
-4 نقوش گردان: نفش مایه های اسلیمی و خطایی را می توان در حكم الفبای اصلی زبان تصویر
سازی سنتی ایران به حساب آورد. این نقش ها با تنوع بی شمار خود عرصه ی گسترده ای از
طراحی سنتی ایران را به خود اختصاص داده اند. نقوش گردان بر پایه و مبنای فرم دایره شكل
۸
گرفته اند كه تركیب اصلی آنها با استفاده از قوس های حلزونی (اسپیرال) می باشد. این نقوش
دارای پایه گیاهی هستندكه گاهی به ندرت به دلیل شباهت های با نقوش جانوری به نام های
حیوانی نیز معروفند.
الف) اسلیمی: اسلیمی ها دارای تزئینات كمتر نسبت به خطایی ها هستند و ضمخت تر، قوی تر و
سنگین تر طراحی می شود و نماد مردانگی هستند. فرم اصلی آنها با استفاده از دو دایره هم اندازه
كه روی یكدیگر قرار گرفته اند ساخته می شود. اسلیمی ها دارای انواع مختلفی هستند كه عبارتند
از: اسلیمی ساده، اسلیمی توسازی دار یا تخمك دار، اسلیمی پیچك دار، اسلیمی گل دار، اسلیمی
برگی، اسلیمی دهان اژدری، اسلیمی خرطوم فیلی، اسلیمی ماری در بین اسلیمی های یاد شده تنها
اسلیمی ماری از نظر شكل و ساختار ظاهری با سایر اسلیمی های دیگر تفاوت دارد. به بیان دیگر
اسلیمی ماری با استفاده از شكل حركت مار طراحی شده است كه بعدها در نگار گری ایرانی با
تغییراتی به نام ابر چینی شهرت یافته است.اما سایر اسلیمی ها دارای پایه گیاهی هستند.
اجزای یك بند اسلیمی عبارتند از:
-1 بند اسلیمی: منظور همان قوس های حلزونی می باشد.
-2 اسلیمی
-3 نیم اسلیمی (بچه اسلیمی)
-4 سر اسلیمی: معمولا در جایی كه تقارن انجام می شود از سراسلیمی ها استفاده می گردد.
-5 طوق: كاربرد آن روی بند ها و جاهایی است كه انشعاب از بند انجام می شود.
خطایی ها (ختایی ها)
گروه دیگر از نقوش گردان كه با استفاده و الهام از طبیعت ترسیم می شوند خطایی ها هستند كه
بر همان مبنای چرخش های حلزونی و در یك كادر قرار می گیرند. این نقوش دارای ظرافت
های بیشتر و تزئینات بیشتری نسبت به اسلیمی ها هستند و همچون اسلیمی ها دارای پایه گیاهی
هستند. خطایی ها بیشتر پركننده فضای فرعی هستند كه به مراتب بیشتر از اسلیمی ها حضور دارند.
خطایی ها به دلیل داشتن ظرافت های بیشمار و تزیینات گوناگون به عنوان نماد زنانگی مشهورند.
مهمترین اجزای یك بند خطایی عبارتند از:
-1 انواع گلها:گل اناری،گل پیازی،گلهای چند پر،گلهای برگ مویی،گلهای پروانه ای و فرفره
۹
ای كه به طور كلی با لفظ عمومی گلهای شاه عباسی شناخته می شوند.
-2 بند خطایی:كه دقیقا با قوس های حلزونی استفاده شده در اسلیمی ها یكسان است. با این فرق
كه بندهای خطایی همواره ضعیف تر، ظریف تر و پركارتر ارائه می شوند.
-3 برگ های خطایی كه به دو گروه عمده برگ های كنگری و برگ های شعله ای یا آتشی
معروفند. برگ ها پس از گل ها پركاربردترین نگاره های خطایی هستند.
-4 غنچه ها: مجموعه ای از گل های نیمه باز چند پری كه به صورت متوالی ترسیم می شوند.
-5 شكوفه ها كه مجموعه ای از گل های بزرگ و كوچك چند پری هستند.
-6 طوق كه محل انشعاب بند می باشد.
از تركیب بند های اسلیمی و خطایی كه همه هنرهای سنتی را فرا گرفته اند دو رشته هنری مجزا
كه بیشتر در قالب خوشنویسی و خطاطی بودند به وجود آمدند؛ تذهیب و تشعیر.
تذهیب برگرفته از ذهب به معنای طلا كاری كه در آن صرفا نقوش گیاهی اسلیمی ها و خطایی ها
به كار گرفته شد و برای تزیین آیات قرآن و اشعار مورد استفاده قرار گرفت. اما در تشعیر علاوه
بر نقوش گردان اسلیمی ها و خطایی ها نقوش حیوانی نیز ورود یافت از جمله :آهو، اسب،
خرگوش و انواع پرندگان كه از آن صرفا برای آرایش اشعار به كار گرفته شد.
طرح های گل فرنگ
در دوره قاجار و افزایش سطح ارتباطات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و...دسته ی دیگری
از نقوش معروف به گل فرنگ یا فرنگی وارد نقوش سنتی ایران شد. هر چند به كارگیری اولیه
آنها از دوره ی صفویه می باشد. اما بیشترین استفاده از آنها در دوره ی قاجاریه و در هنرهایی
همچون معماری و هنرهای وابسته به آن و همچنین بخشی از طرح های فرش در ایران بوده است.
نمونه مهم تزیینات گل فرنگ در دوره قاجاریه خانه های تاریخی (عباسی ها، بروجردی ها،
طباطبایی ها) موجود در شهرستان كاشان می باشد.
نقوش هندسی ساده
دسته دیگری از نقوش به كار رفته در هنرهای سنتی از گذشته های بسیار دور تا كنون نقوش ساده
هندسی هستند. این نقوش كه از نظر تاریخی سابقه بیشتری از نقوش گردان دارند بر بدنه ی
ظروف سفالی و دست بافته های زیر اندازی همچون گلیم سهم بسزایی دارند. كه در هنر معاصر از
۱۰
جمله طراحی گرافیك كاربرد بسیاری را می توان برای آنها در نظر گرفت. این نقوش توسط
هنرمندان و طراحان به وجود نیامده اند بلكه توسط افراد عامی به ویژه زنان عشایری و روستایی به
وجود آمده اند.آنها با نگاه دقیق خود از طبیعت الهام گرفته و انواع موجودات را به صورت ساده
شده بر روی تولیدات خود نقش انداخته اند.گلیم دست بافته ای بسیار ساده و اولیه می باشد كه در
اكثر نقاط ایران توسط زنان عشایری بافته می شود هر چند محدودیت های موجود در تكنیك
بافت سبب می شود كه نقوش به صورت ساده استفاده شوند اما ساده سازی فرم و رنگ به عنوان
یك اصل همواره به كار گرفته شده است.

4-ترکیب وسیع نقوش انسانی ، حیوانی ، هندسی ، اسلیمی و گیاهی دیگر

5-طراحی اسلیمی گلدار و تنوع اسلیمی دهان اژدری تزئینی در زمان قاجار شاهد کم رنگ شدن اصالت در نقوش سنتی هستیم و نیز ورود ترکمنها ، نقوش و گلهایی است که در ایران سابقه و پیشینه ای نداشته اند. در دوره معاصر طراحی در هنرهای سنتی و مخصوصا صنایع دستی کاربرد وسیعی دارد و در شهرستانهای بزرگ مانند تهران ، اصفهان ، مشهد ، شیراز ، کرمان و تبریز و ...مشغول فعالیت هستند و در میان آثار این هنرمندان طراح آثار ابتکاری به چشم می خورد که با نمونه های مشابه آن در گذشته قابل رقابت است .




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
rope racers hack
شنبه 5 اسفند 1396 12:52 ق.ظ
من با مهارت های نوشتن شما و همچنین با طرح بسیار تحت تاثیر قرار می گیرم
در وبلاگ شما آیا این موضوع پرداخت شده است یا خودتان آن را تغییر دادید؟
به هر حال نگهداری از نوشتن با کیفیت عالی، نادرست است که امروز وبلاگ بزرگی مثل این داشته باشید.
محمد
پنجشنبه 7 بهمن 1395 02:35 ب.ظ
سلام دوست عزیز
درباره ی کسب درآمد از اینترنت چه اطلاعاتی داری ؟
من برای تو پیشنهادات و آموزش هایی دارم که تو رو به درآمد میلیونی می رسونه
برای مشاهده پیشنهادات به سایت زیر مراجعه کن:
jobstarter.ir

سوالی هم اگه بود می تونی از راه های ارتباطی زیر بپرسی:
تلفن:02166150185
تلگرام:09031642062
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo